4-YANGINLARI ÖNLEYİCİ TEDBİRLER.

Yangınları Önleyici Tedbirler: Yangını mutlak önleyici tedbirler düşünülemez. Zira yangını oluşturan üç unsur ( yanıcı madde, oksijen ve ısı ) hayatın vazgeçilmez ihtiyaçlarıdır. Öyle ise önleyici tedbirler olarak nelerin üzerinde durulacaktır. Üzerinde duracağımız konuda budur.Mutlak surette yangını önlememekle beraber büyük oranda yangın ihtimalini azaltıcı, önleyici tedbirler vardır. Burada bu tedbirleri şematik olarak vereceğiz.

Yangını Önleyici Tedbirler

A) İNŞAİ BAKIMDAN ÖNLEYİCİ TEDBİRLER: İnşai bakımdan önleyici tedbirler olarak şu hususlar üzerinde durmak gerekir.

A.1) İnşaat ve dekorasyon malzemesi:Olanaklar ölçüsünde inşaat ve dekorasyon malzeme­si yanmaz veya zor yanıcı maddelerden seçilmelidir. Estetik açı­dan düşünülerek dekorasyonda ahşap malzemelerden mümkün olduğu ölçüde kaçınılmalıdır.

A.2) Bacaların inşa durumu: Ahşap çatılı binalarda bacaların inşa durumu da başlı başına bir yangın sebebidir. Bacalarda yangın sebebi olan inşaat hatalarını şöyle sıralayabiliriz.
- Bacaların çatı arasından geçirilirken payanda ve tahtalara temas ettirilmesi. Normalde bacanın bu ah­şap kısımlardan 10-15 cm. açıktan geçmesi gerekir.
- Bacaların inşası sırasında içlerinin sıvanma­sı; Bacaların içi ancak inşa sırasında sıvanabilir. Sıvanmamış bacalarda tuğla aralarında boşluklar aralıklar bulunmakta ve buralar­dan kıvılcımlar çatıya geçmektedir. Ayrıca bu şekildeki bacalarda kurum toplanmakta kurum ise tutuşabilmekte, buradan çatıya veya depo olarak kullanılan çatı aralarında, buradaki kolay tutuşan maddeleri yakmaktadır. Baca bu şekilde inşa edilmiş ise en azından dıştan kalın bir sıva ile sıvanmalıdır. Zira onun içten sıvanması olanaksızdır.
- Buradaki inşaat hatasının üçüncüsü ise, çatı üstündeki kısmının yeteri kadar yüksek olmamasıdır. Bacalar hem yangın bakımından hem de bacanın iyi çekmesi bakımından çatının tepe noktasını aşacak şekilde yapılmalıdır. Yükseltilmemiş bacadan sıçrayacak kıvılcımlarla da yangın çıkmaktadır.

* Yangın bölme duvarları: Ahşap çatılı binaların çatıları ne kadar uzun olur­sa olsun tek bölmeli çatı halinde yapılmaktadır. Bu durum ise çatı­nın her hangi bir yerinde çıkan yangının kolayca bütün çatıyı kaplamasına neden olmaktadır. Halbuki; Bu uzun ve geniş çatılar, tuğla duvarlarla bölmelere ayrılsa, ortalama 10 metre aralıklarla ve çatı üzerinde de 75 cm. kadar yükseltilse herhangi bir bölmede çıkan yangın diğer bölmelere daha zor geçecek veya hiç geçmeyecektir.
* Asansör Motor Daireleri ve Havalandırma bacaları: Asansör motor daireleri genellikle çatı içerisinde bırakılmaktadır. Bu durumda alt katlardaki yangın baca görevi yapan asansör boşluğu yolu ile motor dairesine ve çatıya sıçramakta ve büyümektedir. Motor dairesinin çevre duvarları çatıyı kesip dışarı çıkmalı ve üzeri kapatılmalıdır. Havalandırma bacaları da keza çatı arasında son bulmamalı çatıdan dışarı çıkmalıdır.
* Bacaya yakın yapılan kapı ve pencere söveleri: Kapı veya pencere söveleri (Pervaz) odalardan geçen baca duvarlarına yakın veya bitişik yapılmakta veya belirli takozlarla baca duvarlarına tutturulmaktadır. Takozların sürekli ısınması zamanla tutuşmalarına sebep olmaktadır. Ayrıca buralara gömme dolap yapılması da çok sakıncalıdır.
* Yangına hassas yerlerin ayrılması: Yangına karşı hassas yerlerin inşaat sırasında diğer bölümlerden ayrı yapılması. (Mutfak, depo, akaryakıt tesisleri kalorifer tesisatı vs.)
* Yanmaz boya veya maddelerle kolay yanıcı maddelerin üzerlerinin boyanması: Bir tedbir olarak bu hususunda inşaat sırasında dikkate alınması son derece yararlıdır.

* Yukarıda sayılan tedbirlere rağmen yine de yangın çıkabilir. Hele savaşta mutlaka çakacaktır. Binanın inşa tarzı ve yapım planı, çalışmaların kolay yada zorlukla yapılmasına neden ola­caktır.

* Yangın Merdivenleri: Yangın merdivenleri. inşaat yapılmadan yapının özelliği ve görünümü bozulmayacak şekil ve yere projede konulur.

Ø Yangın merdivenlerinin yerleri görülecek şekilde işaretle belirtilmelidir.
Ø Ulaşması kolay ve yakın yerlere yapılmalıdır.
Ø Binalarda yukarıdan aşağıya doğru genişleyecek şekilde yapılır.
Ø Bina büyüklüğüne ve mevcut sayısına orantılı olacak şekilde geniş yapılmalıdır.
Ø Lüzumsuz eşyalar ile asla kapatılmaz, kilitlenmez.;
Ø Yuvarlak yapılmaması daha idealdir.
Ø Kafes şeklinde yapılmamalıdır.
Ø Hava sirkülasyonu olmayan yere yapılmalıdır.
Ø Malzeme (ısınmaz malzeme kullanılır) hafif metal kullanılır.

B) TESİSAT BAKIMINDAN ÖNLEYİCİ TEDBİRLER:: Binalarda çeşitli sabit tesisler vardır.Bunların yangınla ilgili olanları aşağıda belirtilmiştir.

B.1) )Sabit tesisler bakımından alınacak önlemler:Elektrik tesisatına, su tesisatına, havagazı tesisatına, kalorifer tesisatına , paratoner tesisatına ( yıldırımlık ) ve drenaj tesisatına göre önleyici tedbirler olarak incelenir.

B.1-a) Elektrik Tesisatı: Elektrik tesisatının yapılmasında aşağıdaki hususlarda dikkatli olunmalıdır.

* Kargir ve betonarme binalarda elektrik tesisatı (sıva içi) olarak yapılmaktadır. Bu durumda;boru ve kablolar izo­lasyon bakımından dayanıklı olmalıdır. Buvat, anahtar, priz, boru içi kablo ekleri çok iyi izole edilmelidir. Tesisat baca yakınından veya üzerinden geçirilmemelidir.
* Ahşap yapılarda tesisat sıva üstünden, açıktan geçirilmeli, kabloların geçtiği borular kalın olmalıdır.
* Tesisatta kullanılan sigortalar otomatik olmalı, erime esasına göre yapılmış sigortalarda ise sigorta teli kablo tellerinden daha ince ve kolay eriyici olmalıdır.
* Elektrik tesisatı genel projesinde keyfi hiçbir değişiklik, tesisat tamamlandıktan sonra da hiç bir ek yapılmamalıdır.
* Tesisatın topraklama tertibatı olmalıdır.
* Elektrik tesisatı üç veya altı ayda periyodik kontrole tabi tutulmalıdır.
* Elektrik tesisatı ile ilgili olarak yapılacak kontrollerde yetkili bir teknisyenle rapor tutmalı,eksiklerin giderilmesi için kurum amirine bir yazı ile sunulmalıdır.

B.1-b) Su Tesisatı: Su tesisatı sabit tesis olarak , çıkmış yangını anında ve başlangıçta söndürebilmek için önleyici ve koruyucu bir rol oynamaktadır. Tesisatın belirtilen görevi yapabilmesi için aşağıdaki hususlara göre tesis edilmelidir.

* Tesisat, binadaki sıhhi tesisat ile yangınlarda harcanabilecek suyu sağlayacak kapasitede yapılmalıdır.
* Binanın her katında ve katın genişliğine uygun alarak yangın musluğu bulunmalıdır.Büyük binaların çatı arasında dahili yangın mus­lukları ile doğrudan bağlantılı su deposu yapılmalıdır. Tek depo yapılmış ise suyun 2/3 nü yangında kullanmak üzere tertibat alın­malı,depo üst kısmında tesisata, alt kısmından yangın musluğuna bağlanmalıdır.
* d-Büyük binalarda hidrofor sisteminin bulunması sağlanmaktadır.

B.1-c) Havagazı Tesisatı: Havagazı taş kömürünün, havagazı fabrikalarında 16 saat 1000-1400 C ye kadar ısıtılması ile elde edilen ve bileşiminde hidrojen, karbon monoksit, hidrokarbür, azot ve karbondioksit bulu­nan havadan yarı yarıya daha hafif bileşiminde % 10 karbondioksit bulunması nedeniyle de zehirli bir gazdır.Gazın havadaki oranı % 8,33 den az veya % 20 den fazla olması halinde parlama veya patlama olabilir. Binalardaki havagazı tesisatında yangını önlemek bakı­mından alınması gereken önlemler şunlardır;
* Tesisat periyodik kontrole tabi tutulmalıdır. Ek yerlerinde delik, açılma ve yıpranma varsa giderilmelidir.
* Hava gazanın bağlı bulunduğu ocak, fırın, şofben gibi aygıtların kullanma musluğunun birkaç metre gerisinde ikinci bir musluk daha olmalıdır.
* Her dairenin veya büyük binaların her bölümünü kapsayan bir ana musluğu bulunmalıdır.
* Binadaki bütün tesisatı kapatabilecek, giriş kapı­sı yanında bir genel musluk bulunmalıdır.
Gerektiği zamanlarda bü­tün binanın gazı bu ana musluktan kapatılabilmelidir.

B.1-d 4) Kalorifer Tesisatı: Kalorifer tesisatının çeşitli tipleri bulunmaktadır. Kömürle çalışan tesisat; yakıt maddesi kömürdür. Bunun için bacaların durumu çok önemlidir. Önceki konuda değinildiği gibi düzgün olmalı ve kapasitesine göre ocak bağlanmalıdır. Bacalar sık sık temizlenmelidir. Kazan dairesi ile kömür deposu olarak kullanılan yer­ler;
* v Birbirinden ayrı olmalı bağlantı yanmayan bir kapı ila sağlan­malıdır. Her hangi birinde çıkan yangının diğerine sıçraması böylece engellenmiş olur.
* Foil-oil ile çalışır tesisat: Yakıt maddesi foil-oil adı verilen petrol ürünüdür. Dikkat edilecek husus foil-oil tanklarının kazan dairesi ile irtibatının sağlanması ile tankların nasıl konulacağıdır. Foil-oil tankları kazan dairesinin dışında müm­kün ise binanın dışında olmalıdır. Tanklar yeraltı yer altı biçiminde yapılmalıdır. Bodruma monte edilecekler ise bu takdirde kazanlar bölme duvarlarla çevrilmelidir. Kazanlara yakıt boru ile getirilmeli boru üzerinde bir kaç yerde musluk bulunmalıdır.
*Kat Kaloriferleri: Motorin veya gazyağı ile çalı­şır. Tesisatın yakıt tankı genellikle balkonlarda bulunmakta, kazanı ise evin uygun bir yerine yerleştirilmektedir. Mümkün olduğu oranda bu şekilde bir tesisat kurulmamalıdır. Zaman zaman yangınla­ra neden olmaktadırlar.

B.1-e)Paratoner Tesisatı (Yıldırımlık): Bilindiği gibi bu tesisat, bir yangın nedeni olan yıldırım düşmesi halinde binaya zarar vermeden düşen yıldırımı top­rağa geçiren bir sistemdir. Özellikle yüksek binalarda bu tür bir tesisatın yaptırılması gereklidir.
Başlıca dört parçadan oluşur:
* Yıldırım yakalama parçası,
* Çatı iletkenleri,
* Topraklama,
* İndirme iletkenleri,

B.1-f ) Drenaj: Tehlikeli, parlayıcı, patlayıcı maddelerle çalışan (Barut vb.) işyerlerinde yerlerde biriken tehlikeli madde artıklarının tahliyesini sağlayan akar sistemdir.

B.2 ) Yangın İhbar Tesisleri: Yangın söndürme işleminde esas ve önemli faktör ilk müdahale zamanını en aza indirmektir. Böylece yangın en az kayıpla önlenmiş olur.Bunun içinde yangının zaman geçirilmeden haber ve­rilmesini sağlayan değişik ve çeşitli yangın uyarı sistemleri ku­rulmaktadır.Biz bu sistemleri;
* Mekanik Sistem,
* Otomatik Sistem,olmak üzere ikiye ayırabiliriz.

B.2-a) Mekanik Uyarı Tesisleri: Çok basit sistem olan yangın çanı ve kamu binalarının bir çoğunda bulunan kontrol panolu ve ihbar düğmeli (butonlu) uyarı sistemleri vardır.
Butonlu sistem: Bütünüyle elektrikli zil sistemine dayanmaktadır. Binada yangın çıkma olasılıklı yerlerin duvarlarına camlı bir koruyucu içine konulmuş bir zil düğmesidir. Yangın anında cam kırılır ve düğmeye basılarak uyarı yapılır. Sesli ve ışıklı uyarıcı ile panodan yangının yeri belirlenerek yangına ekiplerle müdahale edilir. Bu durumda yangını bir kişinin görmesi ve sistemi harekete geçirmesi gereklidir. O halde içinde çoğu za­man insan bulunmayan ambar, depo, antrepo, müze, arşiv, galeri vb. gibi yerler için uygun bir sistem değildir.

B.2-b) Otomatik Uyarı Tesisleri: İçinde insanın bulunmadığı yerlerde hem bina içindekilere, hem de söndürme sistemini harekete geçirmede otoma­tik çalışan ayrıca şehir itfaiyesine de aynı anda bildirebilen sistemlerdir. Bu sistem sayesinde şehir itfaiyesi anında ha­berdar olur. Ayrıca olay mahalline ulaşıncaya kadar görevli perso­nelin yada otomatik yangın söndürme sisteminin ilk müdahaleyi yap­ması sağlanmış olur. Bu sistemde yer alan yangını algılayacak duyar elemanları ise muhtemel yangın tehlike kaynaklarına göre seçilmelidir. Duyar uyarı elemanlarını aşağıdaki gibi sınıflayabiliriz.
* Isı Duyar Elemanları: Ortam sıcaklığında oluşan değişmeyle uyarı veren araçlardır. Bunlar iki tiptirler.
o Normal sıcaklık üstü ayarlaması yapılır, ortamının sıcaklığı ayarlanan sıcaklığın üstüne çıktığında uyarı veren tiptir.
o Sıcaklığın çok kısa zamanda ve hızlı yükselebileceği yerlerde tehlike sınırına ulaşmadan uyarı veren yükseltmeli tiptir.

* Duman Duyar Elemanlar: Genellikle yanma olayında öncelikle duman (gazlar) oluşur,dumana hassas olup uyarı veren bu araçlar iki tip­tir.
o Gaz değişimini içindeki radyoaktif kay­nak vasıtasıyla duyar elemandır.Ortamdaki duman (gazların) değişmesiyle uyarı verir.
o Optik olarak çalışan foto-sel prensipli duyar uyarı elemanıdır.

* Alev Duyar Elemanlar: Bazı yanma olaylarında duman (gaz) ve sıcak­lık belirtilerinden önce alevle birlikte hızla yayılan yangınlar oluşur. Bu tür yangınlar için kullanılan alev duyar elemanları 5-20 H2 frekanslar içinde alevin yayıldığı ultraviolet radyasyonu hissedebilmekte ve uyarı vermektedir.

* Patlama Duyar Elemanlar: Patlayıcı maddelerin depolandığı yerlerde kullanılan bu araçlar, patlama öncesi oluşan gazları hissederek uyarı vermektedir.

B.3 ) Yangın Söndürme Tesisleri:

B.3-a) Otomatik Sabit Yangın Söndürme Tesisleri: Yangın uyarısı ile birlikte anında yangın söndürme işleminin otomatik olarak yapılmasını düşünüyorsak aşağıdaki sabit söndürme sistemlerinin kurulması gerekir. Ancak bu sistemler kurulmadan önce çıkabilecek yangın çeşitleri, bunlara karşı alına­cak önlemler saptanmalı, gerekli planlama sonu sistem seçimi yapıl­malıdır.

Yağmurlama (Sprinkler) Sistemi: Genellikle ısı artışı ile birlikte çalışmaya başlayan bir

sistemdir. Yangın anında suyun yağmurlama veya pulverize sis şeklinde boşaltılması esasına dayanır. En yaygın uy­gulama sahası olan bir sistemdir.